تنگنا در گلوگاه دوم تجارت
بحران کانتینرهای متوقفشده در بنادر خارجی، تنها چالش این روزهای تجارت ایران نیست. گزارشهای منتشر شده نشان میدهد که انتقال زمینی کالاها نیز با محدودیتهای جدی روبهرو شده است. براساس گزارش آسوشیتدپرس، شمار کامیونهای حاضر در گذرگاه گوربولاغ در مرز ترکیه از حدود ۲۰۰ دستگاه به یکهزار و ۲۰۰ دستگاه افزایش یافته است.
در پاکستان نیز وضعیت مرزهای ریمدان و میرجاوه ناپایدار بوده است. براساس گزارش خبرگزاری فرانسه، پس از بازگشایی محدود مرز گبد ـ ریمدان، هنوز حدود سه تا چهار هزار کامیون در سمت ایران و دو تا سه هزار کامیون در سمت پاکستان منتظر عبور بودند. میر نوید جان کلمتی، رئیس اتاق بازرگانی گوادر، با اشاره به بازگشایی ناقص گذرگاه گفته بود: تنها بخشی از خودروها اجازه عبور دارند و صف کامیونها پابرجاست. چند روز پیش نیز عبدالجلـال ایری، سخنگوی کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی در صحبتهایی اظهار کرد که محدودیتهای ترکیه و پاکستان برای پذیرش کامیونهای ورودی، موجب طولانی شدن صفها شده است. به گفته این نماینده مجلس، کاهش سهمیه عبور روزانه کامیونها، بازرسیهای تکراری و ناهماهنگی میان دستگاههای مرزی ایران نیز بر این مشکل افزوده است.
فشار بر تولید و کالاهای اساسی
افزایش هزینه حمل، توقف سرمایه بازرگانان و تأخیر در تحویل مواد اولیه، پیامدهای مستقیم وضعیت فعلی تجارت خارجی ایران هستند. کالاهایی که باید در زمان مشخص به کارخانهها برسند، اکنون ممکن است هفتهها یا ماهها در بنادر خارجی یا پایانههای مرزی باقی بمانند. اهمیت این مسئله در وجود شرایطی است که بخش قابل توجهی از صنایع کشور برای ادامه فعالیت به مواد اولیه، قطعات و تجهیزات وارداتی وابستهاند. بسیاری از کارشناسان و فعالان اقتصادی معتقدند که تأخیر در ورود مواد شیمیایی، قطعات صنعتی، ماشینآلات و نهادههای تولید میتواند به کاهش ظرفیت تولید و افزایش قیمت تمامشده محصولات منجر شود. با این حال موضوع تامین مواد اولیه مورد نیاز برای واحدهای تولیدی تنها چالش تجاری این روزها نیست. در حوزه کالاهای اساسی نیز ایجاد هرگونه تأخیر در ورود نهادههای دامی، مواد اولیه صنایع غذایی و اقلام ضروری، هزینه تأمین و توزیع را افزایش میدهد. بنابراین، آزادسازی کانتینرها و تسریع در انتقال آنها باید با اولویتبندی کالاهای اساسی، دارو، نهادههای تولید و قطعات مورد نیاز صنایع انجام شود.
تلاش برای جایگزینی مسیر شمالی
در واکنش به محدودیت مسیرهای جنوبی، دولت ایران تلاش کرده است بخشی از تجارت خارجی را به بنادر شمالی، مسیرهای ریلی و مرزهای زمینی منتقل کند؛ با این حال، آمارهای رسمی نشان میدهد این جابهجایی هنوز نتوانسته ظرفیت ازدسترفته بنادر جنوبی را جبران کند. فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی هفته گذشته در جلسه علنی مجلس اعلام کرد واردات از مرزهای دریایی شمال کشور در نیمه نخست سال جاری ۷۶ درصد و واردات از مرزهای زمینی ۴۱ درصد افزایش یافته است. همچنین آمار منتشر شده از سوی وزیر راه و شهرسازی حاکی از این است که صادرات از بنادر شمالی ۱۰ درصد و از مرزهای زمینی ۹ درصد رشد داشته و حملونقل ریلی در بخش صادرات ۵۳ درصد افزایش یافته است. با این حال تأکید شده که پیش از محدودیت بنادر جنوبی، بیش از ۸۵ درصد کالاهای ورودی و خروجی کشور از این بنادر عبور میکردند و جایگزینی چنین ظرفیتی به زمان و توسعه زیرساخت نیاز دارد.