سقوط جایگاه دانشگاه‌های ایران در آسیا؛ تهران و شریف از رقبای منطقه‌ای عقب ماندند

افزایش تعداد دانشگاه‌های ایرانی در رتبه‌بندی آسیایی کیو‌اس ۲۰۲۷ نتوانسته مانع افت جایگاه علمی کشور شود. تازه‌ترین نتایج این رتبه‌بندی نشان می‌دهد دانشگاه‌های مطرح ایران، از جمله تهران، صنعتی شریف و امیرکبیر، نسبت به سال گذشته جایگاه پایین‌تری کسب کرده‌اند؛ روندی که نگرانی‌ها درباره آینده آموزش عالی، مهاجرت نخبگان و کاهش توان رقابت علمی ایران در منطقه را افزایش داده است.

به گزارش تکتاخبر، در رتبه‌بندی آسیایی کیو‌اس ۲۰۲۷ که حدود هزار و ۵۰۰ دانشگاه را ارزیابی کرده است، تعداد دانشگاه‌های ایرانی از ۴۸ به ۵۰ دانشگاه افزایش یافته، اما اغلب مراکز علمی شاخص کشور با افت رتبه مواجه شده‌اند. دانشگاه تهران از جایگاه ۹۳ به ۱۱۴ سقوط کرده و از جمع ۱۰۰ دانشگاه برتر آسیا خارج شده است. دانشگاه صنعتی شریف نیز از رتبه ۱۲۴ به ۱۳۰ و دانشگاه صنعتی امیرکبیر از جایگاه ۱۶۹ به ۱۹۱ رسیده است.

این روند در سایر دانشگاه‌ها نیز مشاهده می‌شود. دانشگاه علم و صنعت ایران از رتبه ۱۷۲ به ۱۹۲، شهید بهشتی از ۲۱۴ به ۲۳۲، صنعتی اصفهان از ۲۱۲ به ۲۴۴، تبریز از ۲۱۲ به ۲۵۶ و شیراز از ۲۴۱ به ۳۰۳ تنزل یافته‌اند. دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی نیز با سقوط از رتبه ۲۸۷ به ۳۴۳، کاهش قابل‌توجهی را تجربه کرده است.

افت جایگاه دانشگاه‌های ایران در شرایطی رخ می‌دهد که بسیاری از کشورهای آسیایی با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های پژوهشی، توسعه همکاری‌های بین‌المللی و جذب استادان و دانشجویان خارجی، برای ارتقای موقعیت علمی خود رقابت می‌کنند.

وحید کنعانی، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس، یکی از دلایل احتمالی این کاهش رتبه را ضعف دانشگاه‌ها در ارائه اطلاعات و معرفی ظرفیت‌های علمی خود به سامانه‌های بین‌المللی می‌داند. به اعتقاد او، ثبت ناقص داده‌ها و حضور ناکافی در فرایندهای ارزیابی ممکن است موجب شود بخشی از توان علمی دانشگاه‌های ایران در رتبه‌بندی‌ها منعکس نشود.

بااین‌حال، مشکلات آموزش عالی تنها به نحوه ارائه اطلاعات محدود نیست. کاهش ارتباطات پژوهشی با دانشگاه‌های خارجی، محدودیت دسترسی به برخی امکانات علمی، کمبود منابع مالی و مهاجرت استادان و پژوهشگران از دیگر عواملی هستند که می‌توانند بر عملکرد دانشگاه‌ها تأثیر بگذارند.

کنعانی مهاجرت نخبگان را آسیبی جدی برای نظام علمی کشور توصیف کرده و بر ضرورت فراهم کردن شرایط مناسب برای حفظ استادان و پژوهشگران تأکید کرده است. خروج نیروهای متخصص نه‌تنها ظرفیت آموزشی و پژوهشی دانشگاه‌ها را کاهش می‌دهد، بلکه می‌تواند شبکه همکاری‌های علمی و بین‌المللی آن‌ها را نیز تضعیف کند.

از سوی دیگر، محدودیت بودجه و فرسودگی تجهیزات آزمایشگاهی، توان دانشگاه‌ها را برای اجرای پروژه‌های تحقیقاتی و رقابت با مراکز علمی پیشرفته کاهش داده است. منصور غلامی، وزیر اسبق علوم، نیز پیش‌تر درباره پیامدهای کمبود امکانات پژوهشی و دشواری همکاری‌های علمی بین‌المللی هشدار داده بود.

رتبه‌بندی کیو‌اس بر مجموعه‌ای از شاخص‌ها از جمله اعتبار علمی، ارزیابی کارفرمایان، میزان استناد به پژوهش‌ها، نسبت استاد به دانشجو و همکاری‌های بین‌المللی استوار است. بنابراین، بهبود جایگاه دانشگاه‌ها مستلزم مجموعه‌ای از اصلاحات ساختاری است و نمی‌توان آن را صرفاً با تغییر شیوه ارائه اطلاعات به مؤسسات رتبه‌بندی محقق کرد.

کاهش رتبه دانشگاه‌های ایران را نباید تنها به معنای جابه‌جایی چند عدد در یک جدول دانست. این روند می‌تواند نشانه‌ای از تضعیف موقعیت رقابتی آموزش عالی کشور باشد؛ هرچند رتبه‌بندی‌های بین‌المللی به‌تنهایی تمام ابعاد کیفیت آموزش و پژوهش را منعکس نمی‌کنند.

آنچه امروز اهمیت دارد، فراتر از بازگشت دانشگاه تهران یا شریف به جایگاه پیشین، ایجاد شرایطی برای حفظ سرمایه انسانی، تقویت پژوهش‌های علمی و گسترش ارتباط با مراکز دانشگاهی جهان است. بدون اصلاح سیاست‌های بودجه‌ای، نوسازی زیرساخت‌های تحقیقاتی و حمایت پایدار از استادان و دانشجویان، افزایش تعداد دانشگاه‌های حاضر در رتبه‌بندی‌های بین‌المللی لزوماً به معنای پیشرفت علمی کشور نخواهد بود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جستجو کردن